Contact met uw bond
033-4962722


Viering met jubileumsymposium ‘Vredeseducatie en militair handelen’
Websize Prof dr Fred van Iersel Foto Universitair Centrum voor Geestelijke Verzorging
“Een kwart eeuw is een heel lange tijd voor een bijzondere leerstoel”, beaamt de betrokken hoogleraar, prof. dr. Fred van Iersel. In de meeste gevallen loopt namelijk de ‘houdbaarheid’ van zo’n professoraat na een periode van 5 of 10 jaar ten einde. Maar in het geval van de leerstoel Vraagstukken Geestelijke Verzorging bij de Krijgsmacht aan de Theologische Faculteit van Tilburg University, is er wellicht sprake van een unieke uitzondering.

Met de instelling van een bijzondere leerstoel beoogt men het in gang zetten en houden van innoverende ontwikkelingen op een bepaald vakgebied. Als dat doel is bereikt houdt de leerstoel doorgaans op te bestaan. Maar in het geval van de leerstoel ‘Vraagstukken Geestelijke Verzorging bij de Krijgsmacht’, ligt dit anders omdat “de krijgsmacht en ook de geestelijke verzorging voortdurend in verandering zijn. De leerstoel blijft dus haar relevantie behouden”, legt Van Iersel uit.

Thema’s ter ontplooiing GV
In het programma dat de bijzonder hoogleraar elke 5 jaar dient voor te leggen aan zijn raad van toezicht zijn de afgelopen jaren tal van thema’s aan de orde gekomen die te maken met de verdere ontplooiing van de geestelijke verzorging. Thema’s als leiderschap, militaire ethiek, religie en geweld (naar aanleiding van 9/11) of de relatie tussen geestelijke verzorging (GV) en (kerkelijk) pastoraat. Thema’s die ‘vertaald’ werden in (promotie)onderzoek en in belangrijke mate bijdroegen aan het “relevant houden” van de bijzondere leerstoel sinds zijn instelling in 1994.

Websize Van Iersel Wapen Ordinaat NL KrijgsmachtHet initiatief daartoe werd genomen door de toenmalige bisschop van het Bisdom Rotterdam en militair ordinarius Philippe Bär[1]. De legerbisschop achtte de tijd rijp voor een ‘eigen’ leerstoel voor de GV in de krijgsmacht zeker na de instelling twee jaar ervoor van een bijzondere leerstoel voor de GV in de gezondheidszorg.
De gepromoveerd theoloog Fred van Iersel[2], ferm ‘geworteld’ in de christelijke oecumenische vredesbeweging en het kerkelijk milieu, bleek een geschikte kandidaat.
“Ik ben eigenlijk altijd op de een of andere manier verbonden geweest met de christelijke oecumenische vredesbeweging. Het is een heel interessant domein om je mee te verhouden. Ik geloof namelijk dat de geestelijke verzorging bij de krijgsmacht het meeste belang heeft bij een stakeholder-benadering. Dat betekent dat je vanuit de geestelijke verzorging zowel met de kerk als met relevante secties van de maatschappij, de politiek maar ook met ngo’s als de vredesbeweging in gesprek moet zijn en blijven over wat je vak inhoudt.”

Meer aandacht voor ethische thema’s
Bij zijn inauguratie benadrukte de kersverse bijzonder hoogleraar de noodzaak voor geestelijk verzorgers om meer aandacht te hebben voor ethische thema’s en dilemma’s waarmee het beroep van militair gepaard gaat. Het is de taak van geestelijk verzorgers om militairen “een levensbeschouwelijk perspectief op zinvragen” te bieden.


Een bijzondere leerstoel moet gefinancierd, gesponsord worden. Voor het (structureel) financieel onderhouden van het professoraat is gekozen voor een bijzondere constructie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de formatieruimte waarover de dienst Rooms-Katholieke Geestelijke Verzorging (RKGV) beschikt bij Defensie.

Naast deeltijdhoogleraar is Van Iersel voor de rest van zijn werktijd theologisch adviseur van de RKGV. “25 jaar geleden”, licht hij toe, “was het nog even anders want toen had het militair ordinariaat nog een diocesaan pastoraal dienstencentrum met een militair pastoraal centrumweg. Daar was ik in 1994, toen de leerstoel werd ingesteld, ondergebracht als wetenschappelijk medewerker. Vandaaruit was ik 1 dag in de week in Tilburg actief als hoogleraar.”

Betrokkenheid ACOM bij leerstoel
Aan het financieel overeind houden van de bijzondere leerstoel ‘Vraagstukken Geestelijke Verzorging bij de Krijgsmacht’, draagt ook de ACOM de Bond van Defensiepersoneel bij. Met name voor wat betreft de bekostiging van publicaties van wetenschappelijk onderzoek vanwege de leerstoel. “Dat is de financiële kant van de zaak maar de ACOM is ook inhoudelijk betrokken bij de leerstoel. En wel op twee manieren. De ACOM is de officiële vertegenwoordiger van lekenapostolaat Apostolat Militaire International (AMI) in Nederland en dan gaat het om de verbinding tussen het militaire beroep en het christelijk geloof. Voor een identiteitsgebonden vakbond is dat heel belangrijk en daarom hoort het ook bij de ACOM thuis. Ik ondersteun AMI actief, - zowel als adviseur als hoogleraar. Ik ben bovendien voor de ACOM in Nederland adviseur ethiek. Dat was eigenlijk een aantal jaren geleden actiever dan nu.”

Hoe komt dat? Zijn de ethische vraagstukken minder prangend, minder indringend vandaag de dag?

“Nee dat is zeker niet het geval. Na de val van Srebrenica was de aandacht daarvoor veel sterker omdat in het rapport van Jos van Kemenade[3] onder meer stond dat Nederlandse militairen onvoldoende voorbereid waren op morele dilemma’s in de krijgsmacht in het kader van vredesoperaties. Dit probleem stond in die tijd prominent op de politieke agenda. Tegenwoordig is dat minder het geval. Het is nu ook goed gebruikt geworden bij Defensie om aan ethiek aandacht te besteden en vandaar dat het ook bij de ACOM nu minder in de focus ligt.”Webszie Van Iersel Defensie Werving Selectie

Vergroeid met ‘zijn’ leerstoel
Fred van Iersel is net begonnen aan zijn zesde termijn als bijzonder hoogleraar, - een termijn die hij evenwel niet vol zal maken want de ‘emeritaatsdatum’ van 1 november 2020 komt met grote onverbiddelijkheid nabij. “Ik bereik dan ook de AOW-leeftijd waarop ik afvloei” stelt Van Iersel gelaten vast. “Maar ik behoud dan wel nog promotierecht. Promovendi kunnen dan nog 5 jaar na die datum bij mij promoveren.”

“Ik kan mezelf niet zo goed een bestaan voorstellen zonder dat ik deze leerstoel vervul. Ik ben er een beetje mee vergroeid. Ik snap natuurlijk wel, van een afstand gezien, dat het niet mijn eigen leerstoel is maar als je het zo lang doet dan ga je je er een beetje mee vereenzelvigen. Ik heb dus best wel moeite om ermee te stoppen. Laat ik het zo zeggen: Ik ben er wel rouwig om maar niet pessimistisch, - er komen best wel nieuwe dingen op mijn pad die met ethiek en zaken daaromheen te maken hebben.”

Bestaat over een periode van nog eens 25 jaar deze bijzondere leerstoel nog?

“Dat is een termijn die ik niet goed kan overzien. Maar ik denk dat hij de komende tien jaar zeker nog wel blijft bestaan omdat de manier van opereren van krijgsmachten totaal verandert. Denk aan hybride oorlogvoering, cyber war e.d. Aan ethische thema’s geen gebrek. Daarnaast opereert de krijgsmacht in steeds kleinere eenheden waardoor de presentie van de geestelijke verzorging onder druk zal komen te staan de komende tien jaar. Er moet dan ook meer worden nagedacht over methodes om militairen te begeleiden op kleinere schaal of zelfs op puur individuele basis. Nieuwe methodes die aansluiten bij de professionaliteit van militairen op dat moment. Ik denk dat er voor mijn opvolger nog een heleboel is te doen.”

Wie mij gaat opvolgen is overigens nog niet bekend. In oktober komt de raad van toezicht op de leerstoel bijeen en dan wordt waarschijnlijk de procedure ingezet waarbij mensen kunnen solliciteren.”

Websize Van Iersel Logo Tilburg University
Jubileumsymposium ‘Vredeseducatie en militair handelen’

Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van bijzondere leerstoel wordt op 30 oktober a.s. een jubileumsymposium georganiseerd met als thema: Vredeseducatie en militair handelen – de noodzaak van een bezielde krijgsmacht.
Met o.m. hoogtepunten “uit de praktijk van onderzoek en onderwijs vanuit de bijzondere leerstoel.

Op het symposium komen de volgende vier vragen aan de orde:

  • Welke ethische vragen genereert de Nederlandse krijgsmacht heden ten dage,
  • Hoe kan educatie op het terrein van vrede en de krijgsmacht er uit zien,
  • Wat is de rol van de geestelijke verzorging op het terrein van ethiek,
  • Hoe kan de inhoud van de bijdrage van geestelijke verzorging aan vredesethiek en militaire ethiek er uit zien.

Deelname is kosteloos. Aanmelding: https://tiu.nu/jubsym30okt2019
Voor informatie (+31) 13 466 3800 of per mail:
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


 


[1] Bisschop Bär (Menado/Manado, Nederlands-Indië, 29 juli 1928) was van 19 oktober 1983 tot 13 maart 1993, bisschop van het Bisdom Rotterdam en militair ordinarius (legerbisschop).

[2] Van Iersel promoveerde in 1993, samen met Marijke Spanjersberg, aan de Katholieke Universiteit Nijmegen op het proefschrift ‘Vrede leren in de kerk’, met als onderwerp de polarisatie die de kerken meemaakten als gevolg van het vredesactivisme.

[3] Op 28 september 1998 presenteerde dr. Jos van Kemenade zijn rapport ‘Omtrent Srebrenica’, met daarin de conclusie dat er geen sprake is van een doofpot en dat het fotorolletje door een menselijke fout is mislukt.